مساحت، جمعيت و همسايگان:

مساحت كشور پاكستان 796095 كيلومتر مربع بدون احتساب كشمير آزاد مي‌باشد. سهم ايالات 4 گانه از اين وسعت بدين شرح  مي باشد: پنجاب 9/25 %، سند 7/17 %، سرحد شمالي 4/9 %، بلوچستان 6/33 % و مناطق قبايلي 4/3 %.

جمعيت پاكستان با رشدي در حدود 6/2 درصد بالغ بر 162 ميليون نفر مي‌باشد. حدود 71% اين جمعيت در مناطق روستايي و 29% شهر نشين هستند. پراكندگي جمعيت در مناطق مختلف بدين شرح مي باشد:

59/22 % در ايالت سند، 53/56% در ايالت پنجاب، 13/13 % در ايالت سرحد شمالي، 14/5% در بلوچستان و 4/3% هم در مناطق قبايلي.

تركيب سني جمعيت پاكستان به شرح ذيل است:

14-0سال                                             41 درصد

64-15 سال                                          55 درصد

65 سال به بالا                                        4 درصد

نرخ رشد جمعيت 11/32 در هزار و نرخ مرگ و مير 51/9 درهزار مي‌باشد.

اميد به زندگي درميان مردان 27/60 سال و درميان زنان اين كشور 91/61 سال مي باشد.

حدود 53 % مردم پاكستان (مردان 65 % و زنان 40 % ) با سواد هستند،  اين كشور يكي از پايين ترين نرخهاي باسوادي را در دنيا دارا مي‌باشد. همسايگان پاكستان كشورهاي چين، هند، ايران و افغانستان مي باشند.

نوع حكومت، زبان و دين:

حكومت پاكستان، جمهوري اسلامي مي‌باشد. زبان ملي پاكستان، اردو و زبان رسمي و اداري انگليسي مي باشد. همچنين زبانها و لهجه‌هاي محلي فراواني در ايالات مختلف اين كشور رايج مي‌باشد كه مهمترين آنها پنجابي 48 درصد، سندي 12 درصد، سيرائيكي 10 درصد براهوي 8 درصد، اردو 8 درصد، پشتو 8 درصد و بلوچي 3 درصد است.

دين رسمي پاكستان، اسلام مي‌باشد. اكثريت مردم، حدود 97% ، مسلمان هستند كه از اين تعداد بيش از 20% شيعه مي‌باشند. 3% بقيه نيز از اقليتهاي مذهبي بوده كه شامل 1% مسيحي، 1% هندو و 1% سيك، بودايي و زرتشتي مي‌باشند. اقليتهاي مذهبي در اين كشور در صورت احراز شرايط مي‌توانند به جز پستهاي رياست جمهوري و نخست وزيري، هر پست ديگري را احراز نمايند. همچنين درصد محدودي از نمايندگان مجالس ملي و ايالتي به اقليتها اختصاص دارد.

تقسيمات كشوري:

پاكستان داراي چهار ايالت پنجاب، سند، سرحد شمالي و بلوچستان مي‌باشد كه هر كدام داراي يك دولت محلي و مجلس ايالتي با اختيارات محدود هستند. همچنين منطقه ويژه اي بنام فاتا تحت مسئوليت حكومت هاي محلي و قبايلي قرار دارد و مناطق شمالي [1] نيز كه در گذشته نزديك تحت حكومت مركزي اداره مي شد، هم اكنون بعنوان ايالت بلتستان – گلگيت داراي فرماندار و سروزير شده است.

رئيس جمهور و نخست وزير براي مدت پنج سال توسط پارلمان انتخاب مي‌شوند. دوره نمايندگان مجالس ملي و ايالتي نيز پنج سال مي‌باشد. مدت خدمت اعضاي مجلس سنا شش سال است كه هر 3 سال نيمي از اعضاي آن بازنشسته مي شوند و براي پر نمودن كرسيهاي خالي انتخابات جديد غير مستقيم برگزار مي گردد.

پايتخت و سيستم حكومت:

پايتخت پاكستان، شهر اسلام آباد مي‌باشد كه در سال 1962 ايجاد شده است. اسلام آباد شهري غير تجاري و محل استقرار نهادهاي مركزي اداره كشور مي‌باشد. سيستم حكومتي اين كشور فدرالي - پارلماني است و درپي كودتاي نظامي با افزودن متمم به قانون اساسي از سوي مشرف، اختيارات رياست جمهوري افزايش يافته است.

پاكستان داراي دو مجلس ملي و سنا و چهار مجالس ايالتي مي‌باشد. در غياب رئيس جمهور، رئيس مجلس سنا اداره امور كشور را نيابتاً بعهده مي‌گيرد و درصورت انحلال مجلس سنا، رئيس ديوان عالي كشور، كفيل رياست جمهوري خواهد بود.

زمامداران پاكستان از ابتداي تأسيس:

زمامداران پاكستان در 61 سال گذشته از ابتداي تاسيس تاكنون به همراه مدت زمامداري آنها، طي جداولي تحت عنوان الف – فرمانداران كل، ب- روساي جمهور، ج- نخست وزيران معرفي شده اند و در انتها نيز در بند، د- اعضاي كابينه فدرال فعلي به همراه وزارتخانه هاي تحت اداره آنها ذكر شده است.

الف-فرمانداران كل:

ب- رؤساي جمهور:

ج- نخست وزيران:

احزاب سياسي در پاكستان:

حدود هشتاد حزب سياسي، مذهبي، قومي در سطح ملي و محلي در پاكستان فعاليت دارند كه دو حزب مردم و مسلم ليگ ( دو شاخه قائداعظم و نوازشريف) و نيز ائتلاف احزاب مذهبي تحت عنوان مجلس متحده عمل بيشترين نقش را در تحولات سياسي و ساختار قدرت ايفا      مي كنند.

بينظير بوتو رهبر حزب مردم و چهره برجسته مخالف دولت مشرف در تاريخ 27 دسامبر 2007 به قتل رسيد. با قتل وي فرزند 18 ساله اش بيلاول به رياست حزب برگزيده شد لكن همسر خانم بوتو، آصف علي زرداري عملاً رهبري حزب را در اختيار دارد.

تركيب فعلي مجلس ملي كه در انتخابات 18 فوريه 2008 بدست آمد بشرح ذيل مي‌باشد:

قوه مقننه:

الف – مجلس ملي:

در انتخابات سراسري  2008 حزب مردم پاكستان با كسب 121 راي حائز اكثريت آراء شد. رئيس مجلس ملي خانم دكتر فهميده ميرزا از حزب مردم است.

ب – مجلس سنا:

مجلس سنا متشكل از 100 نماينده بوده كه اعضاء آن بوسيله آراء نمايندگان مجالس ملي و ايالتي از ميان اقشار مختلف جامعه برگزيده مي‌شوند. نيمي از اعضاي سنا هر سه سال يك بار كرسي مجلس را خالي مي كنند لذا هيچگاه اعضاي اين مجلس بطور كلي تغيير نمي كند. سنا طبق قانون اساسي پاكستان برخلاف مجلس ملي قابل انحلال نمي‌باشد اما ژنرال مشرف پس از كودتاي نظامي مبادرت به انحلال آن نمود، رياست مجلس سنا درحال حاضر به عهده آقاي «فاروق نائيك» از حزب مردم مي‌باشد.

ج- مجالس ايالتي:

جداي از مجالس ملي و سنا كه در اسلام آباد مستقر مي باشند هر يك از ايالات نيز داراي يك مجلس ايالتي هستند. مجلس ايالتي پنجاب داراي 363 نماينده، مجلس ايالتي سند، 159 نماينده، مجلس ايالتي سرحد 121 نماينده و مجلس ايالتي بلوچستان 62 نماينده مي‌باشند.

قوه قضائيه:

ديوان عالي پاكستان در رأس دادگاه اسلامي فدرال (شريعت) و دادگاههاي ايالتي، مدني، ضد تروريزم، محاسبات و بانكي قراردارد. رئيس ديوان عالي كشور بوسيله رئيس جمهور و از ميان قضات با سابقه انتخاب مي‌شود و در حال حاضر آقاي افتخار محمد چودري رياست ديوان عالي را بر عهده دارد.

نيروهاي نظامي:

پس از استقلال پاكستان،  حدود 100 افسر مسلمان به همراه 500 افسر انگليسي مقامات عالي فرماندهي ارتش را بدست گرفتند. از سال 1947 تا 1951 يك ژنرال انگليسي رياست ستاد ارتش پاكستان را بر عهده داشت. درسال 1951 ژنرال ايوب خان به اين سمت منصوب شد. طبق قانون اساسي اين كشور رئيس جمهور فرماندهي كل قوا را بعهده داشته و دستورات خود را از طريق كميته مشترك روساي ستاد به نيروهاي ابلاغ مي نمايد. وزارت دفاع مسئول پشتيباني و تداركات نيروهاي مسلح است.

پاكستان با برخورداري از 619 هزار نفر نيروي نظامي هفتمين ارتش بزرگ دنيا (تا سال 2007)‌ بوده و با احتساب 302 هزار نفر نيروي شبه نظامي، گارد ساحلي و …. جمعاً حدود يك ميليون نفر در مجموعه نيروهاي مسلح اين كشور خدمت مي كنند. نيروهاي مسلح پاكستان با توجه به اينكه از سال 1947 تاكنون، در مقاطع مختلفي، فرماندهان نظامي در اين كشور حاكم بوده اند در مجموع از موقعيت اجتماعي نسبتاً بالايي برخوردار هستند. خدمت در ارتش پاكستان داوطلبانه بوده و مانند تعدادي از كشورها، خدمت نظام وظيفه درآن وجود ندارد. ارتش اين كشور مشاركت بسيار فعالي در نيروهاي حافظ صلح سازمان ملل دارد و تعدادي از كارشناسان نظامي پاكستان در تعدادي از كشورهاي عرب منطقه بعنوان استاد و مشاور مشغول بخدمت هستند. ستاد مشترك ارتش پاكستان وظيفه ايجاد هماهنگي بين نيروهاي سه گانه ارتش را عهده دار بوده و عمده وظيفه آن در زمان صلح، طراحي مي باشد.

اين كشور سازمان دفاعي نسبتاً گسترده اي باتعداد قابل توجهي از كشورها دارد و مانورهاي نظامي دوره‌اي با عربستان، تركيه، چين برگزار مي نمايد. آخرين مانور نظامي برگزار شده در اين كشور مانور دريايي چند مليتي امان 07 در بندر كراچي بوده كه درآن 27 كشور حاضر و 8 كشور نيز با ارسال تجهيزات شركت نموده بودند.

دستيابي پاكستان به جنگ افزار اتمي در سال 1998 اين كشور را به جمع دولتهاي با توان بمب اتمي افزود. پاكستان هسته اي باعث ارتقاي جايگاه نيروي مسلح در مديريت اين كشور شده است.

وضعيت رسانه‌ها:

الف- راديو و تلويزيون: راديو پاكستان بيش از 95 درصد كشور را تحت پوشش امواج راديويي قرار مي‌دهد. در اين كشور جمعاً 17 ايستگاه راديويي با 39 موج كوتاه و قدرت 3433 كيلو وات و به 15 زبان برنامه پخش مي‌كند. سخنراني و موسيقي بيش از 50% برنامه‌ها را تشكيل مي‌دهد.

پاكستان داراي چهار شبكه تلويزيوني دولتي به نام‌هاي 1-PTV     و PTV WORLD و STN و شبكه بين المللي PTV مي‌باشد كه برنامه‌هاي پخش شده توسط 5 مايكرويو در مراكز لاهور، كراچي، اسلام آباد، پيشاور و كويته تقريباً 87% از جمعيت و 47% خاك كشور را تحت پوشش قرار مي‌دهد. طبق آمار سال 1997، در اين كشور 5/13 ميليون دستگاه راديو مورد استفاده مردم قرار مي گرفت. همچنين در سالهاي اخير شبكه‌هاي تلويزيوني بخش خصوصي نيز فعاليت خود را در پاكستان آغاز كرده اند كه از ميان آنها مي‌توان به شبكه خبري “جيو” شبكه هاي “ايندس” و شبكه ARY اشاره كرد. طبق آمار 1997 در پاكستان 1/3 ميليون دستگاه تلويزيون و 22 ايستگاه پخش تلويزيوني وجود دارد.

ب- سينما: در سراسر كشور حدود 731 باب سينما وجود دارد كه از اين تعداد 14 باب در بلوچستان، 36 باب در ايالت سرحد، 190 باب در ايالت سند و 491 باب در ايالت پنجاب مي‌باشد.

خبرگزاري‌ها. مهمترين خبرگزاريهاي پاكستان به شرح ذيل مي‌باشند:

آسوشيتد پرس پاكستان، (APP) ASSOCIATED PRESS PAKISTAN

پاكستان پرس اينتر ناشنال، (PPI) PAKISTAN PRESS INTERNATIONAL

شبكه خبري بين المللي (NNI) NEWS NETWORK INTERNATIONAL

شبكه خبري بين المللي آن لاين ONLINE INTERNATIONAL NEWS NETWORK

روابط سياسي ايران و پاكستان:

الف- قبل از انقلاب اسلامي

پس از اعلام استقلال پاكستان در سال 1947 ايران اولين كشوري بود كه تأسيس جمهوري اسلامي پاكستان را به رسميت شناخت. سفارت ايران در كراچي در 24 اكتبر 1947 افتتاح شد. محمد رضا پهلوي نخستين رئيس كشوري بود كه بعد از استقلال پاكستان، درسال 1949 از اين كشور ديدن كرد. همچنين ايران اولين كشوري بود كه عهدنامه مودت را درسال 1956 با آن كشور منعقد نمود همچنين اولين موافقتنامه فرهنگي دو كشور نيز در همان سال امضاء شد. قرارداد تثبيت مرزهاي ايران و پاكستان (1958) در كراچي و قرارداد انتظامات مرزي بين دو كشور (1960) در تهران امضاء و اولين موافقت نامه بازرگاني نيز در سال 1962 به امضاء رسيد. دو كشور ايران و پاكستان درسال 1955 عضو پيمان بغداد شده و درسال 1964 همراه با تركيه پيمان RCD را امضاء نمودند.

ايران در جنگ هند و پاكستان (1965) از هرگونه كمكي به همسايه خود دريغ نورزيد و در بحران 1971 و استقلال بنگلادش ضمن تلاش جهت جلوگيري از بروز جنگ كمكهاي فراواني در اختيار پاكستان قرارداد. پس از خاتمه جنگ و روي كار آمدن ذوالفقار علي بوتو شاه ايران اولين رئيس كشوري بود كه از پاكستان ديدن نمود. بطور كلي تا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي حدود 16 قرارداد بين دو كشور در زمينه هاي مختلف امضاء شد كه لغو رواديد دارندگان گذرنامه سياسي (1974) از آن جمله است.

ب- بعد از انقلاب اسلامي

در زمان اوجگيري انقلاب اسلامي، پاكستان با لحاظ نمودن شرايط جديد در سياستهاي خود نسبت به ايران تجديد نظر نمود نامه ضياءالحق بعنوان حضرت امام خميني(ره) مبني بر برسميت شناختن نظام جديد ايران در روز 21 بهمن 57 توسط كاردار اين كشور در تهران تسليم مهندس بازرگان نخست وزير دولت موقت شد. پاكستان براي اعلام مواضع دوستانه در تحريم اقتصادي غرب عليه ايران شركت ننمود و در جريان جنگ ايران و عراق موضع نسبتاً بيطرفانه اي اتخاذ نمود. اين كشور تلاشهايي را براي ميانجيگري در جنگ بعمل آورده و بندر كراچي را جهت رساندن انواع كالا به كشورمان در اختيار جمهوري اسلامي ايران گذاشت. روابط دو كشور كه در دوران ضياءالحق به سطح كاردار تقليل پيدا كرده بود مجدداً درسال 1982 به سطح سفارت و مبادله سفير ارتقاء پيدا نمود. سفر وزراي خارجه، كشور و دارايي دو كشور در فاصله سالهاي 1982 تا 1986 به تهران و اسلام آباد موجب شد تا با ارتقاء روابط آيت الله خامنه اي رئيس جمهور وقت ايران از پاكستان ديدار نمايد.

بمناسبت ارتحال حضرت امام خميني(ره) دولت پاكستان 10 روز عزاي عمومي اعلام و پرچم هاي خود را نيمه افراشته نمود و غلام اسحاق خان رئيس جمهور وقت پاكستان نيز در مراسم ارتحال امام خميني (ره) در تهران شركت نمود. سفر وزراي كشور و خارجه ايران به اسلام آباد و سفر رئيس مجلس ملي و همچنين رئيس جمهور و سفر نخست وزير پاكستان به تهران در فاصله سالهاي 1989 تا 1992 نمادي از روابط دوستانه و برادرانه ميان دو كشور بوده است.

آقاي هاشمي رفسنجاني رئيس جمهور وقت كشورمان در پاسخ سفر رئيس جمهور پاكستان در سال 1992 از اسلام آباد ديدار نمود. درهمان سال بدنبال انصراف الجزاير، پاكستان بعنوان حافظ منافع ايران در آمريكا انتخاب شده و در سال بعد نيز عهده دار حفاظت از منافع كشورمان در الجزاير شد.

در فاصله سالهاي 1992 تا 1997 از سوي ايران سفر رئيس جمهور، رئيس ديوان عالي كشور، رئيس مجلس شوراي اسلامي و سفرهاي مكرر وزراي كشور و خارجه ايران به پاكستان را شاهد بوده متقابلاً سفر رئيس جمهور، 2 بار سفر بينظير بوتو و سفر نواز شريف بعنوان نخست وزير وقت پاكستان، روساي وقت مجلس ملي و نيز وزير خارجه پاكستان به تهران انجام گرفت.

موضوعات اقتصادي، فرهنگي، روابط دوجانبه سياسي و پارلماني، لزوم مقابله با جرم و جنايت، مبارزه با مواد مخدر، بحران افغانستان، اجلاسهاي اكو، سازمان كنفرانس اسلامي و گروه 8 از جمله موضوعات مطروحه در سفرهاي مذكور و ديدارهاي مربوطه بوده است كه در اين موضوعات قراردادهاي متعددي نيز به امضاء طرفين رسيده است. در اين مدت بارها دو كشور از مواضع يكديگر در عرصه هاي سياسي و بين المللي حمايت نموده و در سازمانها و مجامع منطقه اي و بين المللي به نفع يكديگر راي داده اند.

طي سالهاي گذشته شاهد سفرهاي متعددي از جمله سفر روساي جمهور ( جناب آقاي احمدي نژاد فروردين 1387 و جناب آقاي زرداري اسفند 1387 ) روساي مجالس قانونگذاري، وزراي خارجه، كشور، ارشاد،‌ نيرو، راه و ترابري و دبير شورايعالي امنيت ملي و نيز معاونين وزراي خارجه، اطلاعات، كشور، و بازرگاني و.. به پايتخت هاي دوكشور بوده ايم.

[1] مناطق شمال شامل پنج منطقه گلگيت، بلتستان، ديامير، گيزار و گانچي مي باشد. اين مناطق كه پس از جدايي پاكستان از هند رسماً به پاكستان ملحق نشده و تاكنون توسط مقامات محلي اداره مي گرديدند.